Η διαβουλιμία είναι ένας όρος προερχόμενος από τα μέσα ενημέρωσης και αναφέρεται σε μια διατροφική διαταραχή σε ένα άτομο με διαβήτη, συνήθως διαβήτη τύπου 1, όταν αυτό περιορίζει σκόπιμα την λαμβανόμενη ινσουλίνη για να χάσει βάρος. Μερικοί επαγγελματίες του ιατρικού τομέα χρησιμοποιούν τον όρο ED-DMT1, Διατροφική Διαταραχή-Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 1, ο οποίος χρησιμοποιείται ως αναφορά σε οποιονδήποτε τύπο διατροφικής διαταραχής που συνδέεται με διαβήτη τύπου 1.
Με έντονη εστίαση στα τρόφιμα, τις ετικέτες, τους αριθμούς (βάρος, γλυκόζη αίματος, A1c) και τον έλεγχο, καθώς και τις πολλές διαταραχές που συμβαίνουν στο μεταβολικό σύστημα ενός ατόμου, γνωρίζουμε ότι ο διαβήτης είναι ένας παράγοντας υψηλού κινδύνου για την ανάπτυξη μιας διατροφικής διαταραχής. Έτσι, ένα άτομο μπορεί να αναπτύξει διαβουλιμία ή ED-DMT1 σε οποιαδήποτε ηλικία και σε οποιοδήποτε σημείο μετά τη διάγνωση του διαβήτη.
Μερικές φορές ξεκινά με ζητήματα σχετικά με την εμφάνιση ή και την επιθυμία για απώλεια βάρους και μερικές φορές ξεκινά ως εξάντληση σε ότι αφορά στην ενασχόληση με τον διαβήτη ( diabetic burnout). Πολλές φορές τα άτομα με διαβήτη καταφεύγουν σε συνδυασμούς περιορισμού της ινσουλίνης και κετογονικής δίαιτας, αφυδατώνονται και χάνουν μυϊκό και όχι λιπώδη ιστό και τελικά παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο, αφού καταλήγουν να μην έχουν ενέργεια και εν τέλει να υπερκαταναλώνουν. Ανεξάρτητα από το πώς ξεκινά, η θεραπεία μπορεί να είναι δύσκολη καθώς τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 τείνουν να παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά εγκατάλειψης και φτωχότερα αποτελέσματα θεραπείας από άλλους ασθενείς. Τα θεραπευτικά σχήματα θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τόσο το διαβητικό όσο και τις διατροφικό κομμάτι της διαταραχής.
Η διαβουλιμία δεν έχει ξεχωριστό διαγνωστικό κωδικό, οπότε η διάγνωση κάθε ατόμου, είναι ξεχωριστή και εξαρτάται από τις συμπεριφορές της διατροφικής διαταραχής. Το εγχειρίδιο διαγνωστικού ελέγχου, DSM-5, ταξινομεί την παράλειψη ινσουλίνης ως συμπεριφορά εξαγνισμού, επομένως μπορεί να κωδικοποιηθεί ως νευρική βουλιμία εάν το άτομο καταναλώνει τροφές λαίμαργα και στη συνέχεια περιορίζει την ινσουλίνη. Μπορεί να διαγνωστεί ως διαταραχή εξαγνισμού εάν το άτομο τρώει κανονικά και περιορίζει την ινσουλίνη ή ως νευρική ανορεξία εάν το άτομο περιορίζει σοβαρά τόσο την τροφή όσο και την ινσουλίνη. Η διαβουλιμία μπορεί επίσης να διαγνωστεί ως Άλλη Προσδιορισμένη Διαταραχή Σχετική με τη Σίτιση ή τη Διατροφή (OSFED).
ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΤΙΚΑ ΣΗΜΑΔΙΑ & ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΙΜΙΑΣ
Συναισθηματικά και συμπεριφορικά:
- Αυξανόμενη παραμέληση της διαχείρισης του διαβήτη
- Μυστικοπάθεια σχετικά με τη διαχείριση του διαβήτη
- Αποφυγή ιατρικών συναντήσεων με διαβητολόγο
- Φόβος για χαμηλά σάκχαρα στο αίμα
- Φόβος ότι «η ινσουλίνη με παχαίνει»
- Ακραία αύξηση ή μείωση στην διατροφή
- Ακραίο άγχος για την εικόνα του σώματος
- Περιορισμός ορισμένων τροφών ή ομάδων τροφίμων για μείωση των δόσεων ινσουλίνης
- Αποφυγή κατανάλωσης φαγητού με την οικογένεια ή δημόσια
- Δυσφορία στην πραγματοποίηση μετρήσεων και ενέσεων μπροστά σε άλλους
- Υπερβολικά αυστηροί κανόνες διατροφής
- Υπερβολική ενασχόληση με τροφή, βάρος και θερμίδες
- Υπερβολική και άκαμπτη άσκηση
- Αύξηση του ύπνου
- Απομάκρυνση από φίλους και οικογενειακές δραστηριότητες
- Κατάθλιψη και άγχος
- Ιατρικές συνταγές που δεν εκτελούνται
Σωματικά:
- Γλυκοζυλιωμένη 9.0 ή υψηλότερη σε συνεχή βάση
- Γλυκοζυλιωμένη ασυνεπής με τις ενδείξεις του μετρητή
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους
- Συνεχείς περιόδους ναυτίας και εμετού
- Επίμονη δίψα και συχνή ούρηση
- Πολλαπλά συμβάντα Διαβητικής Κετοξέωσης
- Χαμηλό νάτριο και κάλιο στο αίμα
- Συχνές λοιμώξεις της ουροδόχου κύστης
- Διαταραχή ή διακοπή της εμμήνου ρύσεως
- Προβλήματα στην όραση
- Κόπωση ή λήθαργος
- Ξηρά μαλλιά και δέρμα
ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΔΙΑΒΟΥΛΙΜΙΑΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ
Το ανθρώπινο σώμα είναι εκπληκτικά ανθεκτικό και τα άτομα με διαβουλιμία συχνά καταφέρνουν να λειτουργούν με πολύ υψηλότερα σάκχαρα στο αίμα από ότι θα έπρεπε. Έτσι, οι κύριες συνέπειες της διαβουλιμίας ή ED-DMT1 σχετίζονται συνήθως με παρατεταμένα αυξημένες τιμές σακχάρου στο αίμα. Αυτές οι επιπλοκές μπορεί να είναι σοβαρές και μη αναστρέψιμες, επομένως η σωστή θεραπεία και η έγκαιρη ανίχνευση είναι κρίσιμες.
Οι ασθενείς που περιόριζαν την προσλαμβανόμενη ινσουλίνη για να προκαλέσουν απώλεια βάρους είχαν 3,2 φορές περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν σε μια περίοδο μελέτης 11 ετών και να πεθάνουν κατά μέσο όρο 13 χρόνια νεότεροι από εκείνους που δεν περιόρισαν την ινσουλίνη.
Είναι εξαιρετικά σημαντικό να κατανοήσουμε τους πολλούς τρόπους με τους οποίους οι διατροφικές διαταραχές επηρεάζουν ένα άτομο με διαβήτη.
Βραχυπρόθεσμες συνέπειες:
- Αργή επούλωση πληγών – το υψηλό σάκχαρο στο αίμα προκαλεί κακή κυκλοφορία, μειώνει τη λειτουργικότητα των ερυθρών και λευκών αιμοσφαιρίων και βλάπτει τα μικρά αιμοφόρα αγγεία. Όλα αυτά καθυστερούν την επούλωση των πληγών και μερικές φορές μπορεί να εξελιχθούν σε έλκος σε άτομο με διαβήτη.
- Staph και άλλες βακτηριακές λοιμώξεις – το υψηλό σάκχαρο στο αίμα προκαλεί στο σώμα την παραγωγή ορισμένων ενζύμων και ορμονών που επηρεάζουν αρνητικά το ανοσοποιητικό σύστημα και μειώνουν την άμυνα του οργανισμού απέναντι στις μολύνσεις. Αυτός ο κίνδυνος μόλυνσης καθώς και η αργή επούλωση αυξάνουν την πιθανότητα ενός ατόμου να αναπτύξει γάγγραινα, σήψη ή λοίμωξη των οστών.
- Μολύνσεις μυκήτων – η υπερβολική ζάχαρη επιτρέπει συχνά την υπερανάπτυξη της μυκητίασης στην κολπική περιοχή.
- Μυϊκή ατροφία – χωρίς ινσουλίνη, το σώμα δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τροφή και τα κύτταρα αρχίζουν να λιμοκτονούν, οπότε το σώμα αρχίζει να διαλύει τους μυς για να τους χρησιμοποιήσει ως καύσιμα.
- Διαταραχή της εμμηνόρροιας – χωρίς επαρκή διατροφή, τα επίπεδα των οιστρογόνων μιας γυναίκας πέφτουν, κάτι που μπορεί να εμποδίσει την έναρξη της εμμήνου ρύσεως ή να την προκαλέσουν ακανόνιστα ή να την σταματήσουν εντελώς. Επίσης, όταν το σώμα μιας γυναίκας αισθάνεται πείνα σταματά αυτόματα την διαδικασία αναπαραγωγής ώστε να εξοικονομήσει ενέργεια.
- Σοβαρή αφυδάτωση – η ανεπάρκεια ινσουλίνης βάζει το σώμα σε κατάσταση πείνας προκαλώντας τη διάσπαση ιστών για τη δημιουργία κετονών για χρήση ως καύσιμο. Στην προσπάθειά του να αποβάλλει τις κετόνες στα ούρα το σώμα καταλήγει να διαλύει πάρα πολύ υγρό.
- Ανισορροπία ηλεκτρολυτών – καθώς τα νεφρά εκκρίνουν ζάχαρη και κετόνες για να αποβληθούν μέσω των ούρων, εξάγουν επίσης νάτριο και κάλιο, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε ακραία ανισορροπία ηλεκτρολυτών, ειδικά όταν συνδυάζονται με εμετό που συμβαίνει συχνά στα υψηλά επίπεδα κετονών.
- Διαβητική κετοξέωση – τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 αναπτύσσουν επικίνδυνα υψηλά επίπεδα κετονών ταχύτερα, επειδή ο οργανισμός χρειάζεται ινσουλίνη για να μεταφέρει κετόνες από την κυκλοφορία του αίματος στα κύτταρα. Χωρίς ινσουλίνη, οι κετόνες συσσωρεύονται στην κυκλοφορία του αίματος γρηγορότερα από ότι τα νεφρά μπορούν να τις αφαιρέσουν, με αποτέλεσμα το αίμα να γίνεται όξινο. Το όξινο αίμα δεν βλάπτει μόνο τα αιμοφόρα αγγεία, τα νεύρα και τα όργανα, αλλά ακόμη και μια μικρή αλλαγή στο pH του αίματος ενός ατόμου μπορεί να προκαλέσει τη διακοπή λειτουργίας ζωτικών οργάνων του σώματος με αποτέλεσμα το κώμα και μερικές φορές το θάνατο.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες:
Οι υψηλές τιμές γλυκόζης, έχουν ως αποτέλεσμα το αίμα να φθείρει και να καταστρέφει τα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων. Επιπλέον, το αίμα που είναι όξινο από κετόνες μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα αγγεία. Οι συνέπειες αυτών των βλαβών παρατηρούνται συχνά στα μάτια όπου αρχίζουν να διαρρέουν μικροσκοπικά αγγεία στους βολβούς.
- Αμφιβληστροειδοπάθεια – μικρές μαύρες κηλίδες ή κινούμενα στίγματα που διαταράσσουν την όραση ενός ατόμου. Η αιμορραγία μπορεί να σταματήσει με θεραπεία, αλλά η επίμονη ή υποτροπιάζουσα αμφιβληστροειδοπάθεια μπορεί τελικά να οδηγήσει σε τύφλωση.
- Οίδημα της ωχράς κηλίδας – πρήξιμο της σφαίρας των ματιών από περίσσεια υγρού. Εάν δεν αντιμετωπιστεί μπορεί τελικά να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στο μάτι.
Οι νευρικές ίνες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε παρατεταμένες περιόδους υψηλού σακχάρου στο αίμα. Πολλοί παράγοντες μπορούν να βλάψουν τα μικρά νεύρα στο σώμα, όπως η μείωση παροχής οξυγόνου, το παχύ και κολλώδες αίμα που δυσκολεύεται να φτάσει στα μικρά τριχοειδή που τροφοδοτούν τα νεύρα και η φλεγμονή των νεύρων.
- Περιφερειακή Νευροπάθεια – σουβλιές, κάψιμο, μυρμήγκιασμα, αδυναμία ή μούδιασμα στα άκρα.
- Γαστροπάρεση – επιβραδύνεται η εκκένωση του στομάχου λόγω των κατεστραμμένων νεύρων, αποτρέποντας τη σωστή πέψη και προκαλώντας πόνο στο στομάχι, ναυτία και εμετό.
- Vasovagal Syncope – δυσλειτουργία του νευρικού συστήματος σε απόκριση στο στρες ή την απλή μετατόπιση, προκαλώντας απότομη πτώση της αρτηριακής πίεσης και του καρδιακού ρυθμού και μερικές φορές λιποθυμία.
- Χρόνια διάρροια ή δυσκοιλιότητα – όταν τα νεύρα που ελέγχουν τα έντερα και το παχύ έντερο είναι κατεστραμμένα, ένα άτομο μπορεί να εμφανίσει ανώμαλη απορρόφηση ή επιβραδυνόμενη κινητικότητα υγρών.
Άλλες βλάβες στα όργανα:
- Νεφρική νόσος – Τα υψηλά σάκχαρα στο αίμα ωθούν τα νεφρά να υπερλειτουργούν προκαλώντας έτσι βλάβη στο σύστημα φιλτραρίσματος τους. Τα νεφρά αρχίζουν να διαρρέουν πρωτεΐνες στα ούρα και χάνουν την ικανότητά τους να απομακρύνουν τα απόβλητα και την περίσσεια υγρών επιτρέποντας τη συσσώρευση απορριμμάτων και υγρών στο σώμα. Η κατάσταση αυτή μπορεί τελικά να οδηγήσει σε νεφρική ανεπάρκεια που απαιτεί συχνή αιμοκάθαρση ή και μεταμόσχευση νεφρού.
- Ηπατική νόσος – Αν και ο συγκεκριμένος μηχανισμός δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητός, γνωρίζουμε ότι η ανεπάρκεια ινσουλίνης οδηγεί σε μη αλκοολικό παχύ ήπαρ. Υπερβολικό λίπος συσσωρευμένο στο ήπαρ σε συνδυασμό με φλεγμονή, σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθεί σε κίρρωση και ηπατική ανεπάρκεια.
- Καρδιακές παθήσεις – σκλήρυνση και στένωση των αρτηριών από υψηλή χοληστερόλη.
Πολλές από τις παραπάνω συνέπειες μπορεί να εξελιχθούν σε θανατηφόρες – μερικές φορές με την πάροδο του χρόνου όπως νεφρική ή καρδιακή νόσος και μερικές φορές πάρα πολύ γρήγορα όπως συμβαίνει με την διαβητική κετοξέωση.
- Κώμα
- Εγκεφαλικό
- Θάνατος
Χωρίς ινσουλίνη, τα κύτταρα του σώματος δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει ως ενέργεια καμία από τις τροφές που καταναλώνει, θέτοντας το σώμα σε κατάσταση υποσιτισμού ή λιμοκτονίας Ως αποτέλεσμα, εκτός από τις παραπάνω επιπλοκές, ένα άτομο με διαβουλιμία μπορεί επίσης να έχει τις ίδιες συνέπειες με κάποιον με νευρική ανορεξία. Και εάν ένα άτομο εμπλέκεται και σε άλλες μορφές «εξαγνισμού» πέρα από τον περιορισμό της ινσουλίνης, μπορεί να αναπτύξει συνέπειες που σχετίζονται με τη νευρική βουλιμία.
ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ
Ανεξάρτητα από το στάδιο πού βρίσκεται κάποιος στη διατροφική διαταραχή ή την ανάρρωσή του από αυτή, είναι απαραίτητη μια διεπιστημονική ομάδα για την αντιμετώπιση των πολλών εμπλεκόμενων προβλημάτων που παρουσιάζονται στη διαβουλιμία ή ED-DMT1. Το καλύτερο σενάριο για έναν ασθενή είναι η παρακολούθηση από έναν ενδοκρινολόγο/ διαβητολόγο, έναν διαιτολόγο που να έχει γνώση τόσο του διαβήτη όσο και των διατροφικών διαταραχών και ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας που εξειδικεύεται στις διατροφικές διαταραχές.
Τόσο οι επαγγελματίες υγείας όσο και οι ασθενείς πρέπει να θυμούνται ότι η «αρκετά καλή» διαχείριση του διαβήτη είναι ο στόχος και όχι ο «τέλειος» έλεγχος. Η αναζήτηση της τελειότητας μπορεί να οδηγήσει σε εξάντληση ενασχόλησης με τον διαβήτη- diabetic burnout- και να ενισχύσει την μηδενιστική αντιμετώπιση του «όλα-ή-τίποτα», η οποία με τη σειρά της μπορεί να ενισχύσει τη διατροφική διαταραχή.
Η παραμονή του ασθενή σε εξωτερικό περιβάλλον θα πρέπει να ακολουθείται οπωσδήποτε από τη λήψη μίας ελάχιστης ποσότητας ινσουλίνης και παράλληλα να είναι σε θέση να τρώει αρκετή τροφή για να διατηρεί το βάρος του και να μην εμπλέκεται σε εξαγνιστικές διατροφικές συμπεριφορές που προκαλούν επικίνδυνη ανισορροπία ηλεκτρολυτών.
Εάν η ομάδα θεραπείας προτείνει υψηλότερο επίπεδο φροντίδας, είναι σημαντικό να επιλέξετε ένα κέντρο θεραπείας που να έχει εξειδίκευση στη διαβουλιμία / ED-DMT1. Οι ασθενείς και οι πάροχοι υγειονομικής περίθαλψης μπορούν να ζητήσουν να αναθεωρήσουν τα πρωτόκολλα επανεισαγωγής στην ινσουλίνη, τη διαχείριση του διαβήτη και την κατάρτιση του προσωπικού στον διαβήτη ώστε να προσδιορίσουν το πραγματικό επίπεδο εμπειρογνωμοσύνης ενός κέντρου.
Να θυμάστε ότι η διαβουλιμία είναι μια σοβαρή διαταραχή ψυχικής υγείας, επομένως δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί απλώς με ενίσχυση της εκπαίδευσης για τον διαβήτη ή τονίζοντας τους κινδύνους των επιπλοκών του διαβήτη.
Τη στιγμή που δημοσιεύεται το άρθρο, δυστυχώς δεν υπάρχει εξειδικευμένο κέντρο θεραπείας για την διαβουλιμία στην Ελλάδα. Υπάρχουν δομές για την αντιμετώπιση των συνηθισμένων διατροφικών διαταραχών, όπως το Ελληνικό Κέντρο Διατροφικών Διαταραχών www.hcfed.gr και το κέντρο ημέρας ΑΝΑΣΑ www.anasa.com.gr
Πηγές : nationaleatingdisorders.org
Επιμέλεια, απόδοση από αγγλικό κείμενο :
Ιωαννίδης Δημήτρης – Διαβητικός Τύπου 1 – Εκπαιδευτής Αντλιών Ινσουλίνης